Vừa rời khỏi Pó Ngần, đoàn xuống núi để chuyển đến Pắc Cạm, đây là điểm trường cùng xã Khau Vai huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang, do gia đình bs Minh Duy và Việt Ly tài trợ đứng tên một thành viên trong gia đình; Năm nào cũng có chuyến từ thiện vùng Tây Bắc, năm nào gia đình bs Minh Duy cũng tài trợ đứng tên cho một thành viên nào đó trong gia tộc, có lẽ muốn hồi hướng phước báu cho thân tộc.
Having just left Po Ngan, the group went down the mountain to move to Pac Cam, this is the same school site as Khau Vai commune, Meo Vac district, Ha Giang province, sponsored by the families of Drs. Minh Duy and Viet Ly in the name of a family member; Every year there is a charity trip to the Northwest, every year Dr. Minh Duy's family sponsors in the name of a certain member of the family, perhaps wanting to dedicate blessings to the family.
Cũng như Pó Ngần, địa điểm thiết lập trường mầm non khá hẹp, nằm trên khoảnh đất tựa lưng vào vách núi, qua cơn mưa trước ngày khánh thành thì đất chuồi làm sạt vách sau nhà vệ sinh. Phòng ốc bê bết đất sình; đoàn lên đến điểm cũng là lúc không ai còn vẻ tươm tất như lúc ở khách sạn qua đêm. Các cô giáo đi tìm nước cho đoàn rửa ráy tay chân. Áo quần điểm xuyết những vệt đất đỏ cứ như là mẫu trang phục thời thượng. Dĩ nhiên với địa hình giữa lưng trời, mọi phương tiện không thể đầy đủ, những tấm ván lót tạm để quà, vài chiếc bàn tới tuổi răng rụng, ngoài ra là rừng ngô và gió núi. Em Tuấn chịu khó tìm đến những nơi đìu hiu như thế này cũng xứng đáng với tấm lòng tài trợ của các mạnh thường quân ở phương xa, và công sức lẫn tài vật của cô Chung, gia đình Việt Ly và những ai tháp tùng cùng đoàn chấp nhận nhiều gian khó. Nếu đoàn đi vào mùa khô thì đỡ vất vả.
Like Po Ngan, the location of the kindergarten is quite narrow, located on a piece of land leaning against a cliff, through the rain before the inauguration, the soil collapses the wall behind the toilet. The snail room is claustrophobic; The group reached the point when no one was as decent as when they stayed at the hotel overnight. The teachers went to find water for the team to wash their hands and feet. The clothes dotted with red streaks of earth are like a trendy outfit. Of course, with the terrain in the middle of the sky, all means cannot be complete, temporary boards for gifts, some tables that have reached the age of falling teeth, in addition to corn forests and mountain winds. Ms. Tuan's hard work to find places like this is also worthy of the sponsorship of sponsors in distant places, and the efforts and resources of Ms. Chung, Viet Ly's family and those accompanying the delegation accepted many difficulties. If the group goes in the dry season, it is less difficult.
Tấm áp phích treo lên, ban tổ chức xoay như chong chóng. Cu Bờm ngồi bơm bong bóng, Việt Ly, chị Chung sắp xếp quà, bs Minh Duy phụ với các em lắp ráp đu quay, cầu tuột, các cháu và gia đình xúm xít chờ đợi đến giờ "hạnh phúc", để rồi, đoàn cùng với địa phương cắt băng khánh thành một cách vội vã để kịp xuống núi tránh cơn mưa rừng.
The poster hung up, the organizers rotated like a hurry. Cu Bom sat pumping bubbles, Viet Ly, Ms. Chung arranged gifts, Dr. Minh Duy assisted with the children assembling the ferris wheel, the slide, the grandchildren and their families huddled together to wait for the "happy" hour, so that the delegation together with the locality hurriedly cut the ribbon to go down the mountain to avoid the forest rain.
Con đường lầy lội cũng chẳng khá hơn Pó Ngần. Đồng bào H'mong chờ đoàn đến như chờ một sự kiện hy hữu nhất trong đời của cư dân vùng đỉnh núi. Quà cáp cũng như ở Pó Ngần, đối với các cháu và thân nhân của các cháu, đây là món quà trong mộng. Vài thành viên trong đoàn phải tập cho các cháu biết khoanh tay cám ơn, và vẫy tay chào đoàn để đi về. Các cháu không biết tiếng "Kinh" nên cứ ngơ ngác.
The muddy road is no better than Po Ngan. The H'mong people are waiting for the delegation to come as if waiting for the rarest event in the life of the residents of the mountaintop area. Gifts as well as in Po Ngan, for the grandchildren and their relatives, this is a dream gift. Some members of the delegation had to practice how to cross their arms to thank them, and wave to the delegation to leave. They don't know "Kinh", so they are dumbfounded.
Có lẽ nơi đây, không như đồng bào Tây Nguyên, vùng Kontum, sau khi nhận quà, họ đều cám ơn Thượng Đế đã sai người mang đến tặng phẩm. Ngay khi nhà nước đưa dòng điện vào đến thôn xóm cách Kontum gần 30km, người đứng đầu Tin Lành tặng cho mỗi nhà một bóng đèn, thế là họ đã cám ơn Thượng Đế rối rít mà không cần biêt chi phí đường điện từ ngoài bắt vào là của ai. Một vùng khác cũng tại Tây nguyên, nhà nước cấp cho xe máy cày loại nhỏ, thế là chả bao lâu chiếc xe trở thành đồ phế liệu; một mạnh thường quân tặng cho con trâu làm phương tiện sống, một tuaần sau cả làng được một chầu nhậu thoải mái vì Thượng Đế đã đáp ứng đúng một nhu cầu "cái bụng". Đa phần đồng bào sắc tộc Tây nguyên được miền xuôi lên tiếp tế thường xuyên, đường dễ đi hơn hướng Tây Bắc, đã tạo cho họ tính ỷ lại trông chờ hàng cứu viện. Sau cơn lụt nặng, đoàn từ thiện mang quà vào tận thôn, một số thanh niên ngồi đong đưa trên nhà sàn vừa nhìn đoàn vừa nghe nhạc điện thoại, cứ như việc tiếp tế là nhiệm vụ Thượng Đế đã giao phó cho người miền xuôi.
Perhaps here, unlike the people of the Central Highlands, in the Kontum region, after receiving gifts, they all thank God for sending someone to bring gifts. As soon as the state brought electricity to the village nearly 30 kilometers from Kontum, the Protestant leaders gave each house a light bulb, so they thanked God in confusion without knowing whose cost of the power line was from outside. In another region also in the Central Highlands, the state provided small plows, so soon the car became scrap; a donor gave the buffalo as a means of living, a tendron after the whole village was comfortably drunk because God had met a need for a "stomach". Most of the ethnic people in the Central Highlands are regularly supplied by the downstream region, the road is easier to travel than in the Northwest, which has made them look forward to relief. After the heavy flood, the charity group brought gifts to the village, some young people sat on stilts while watching the group while listening to music on the phone, as if the supply was a task entrusted by God to the people in the downstream.
So với cuộc sống của đồng bào sắc tộc, Tây Nguyên vẫn còn khá và đủ điều kiện hơn Tây Bắc. Những vùng cao của Tây Bắc chưa có điện, chưa có nước sạch, thậm chí có những vùng chưa có đất gieo mạ vì núi đá. Hình như chưa có đoàn từ thiện nào lên đến vùng "cửa trời" như thế, nên trẻ em nơi đây nhìn đoàn có vẻ lạ lẫm, rụt rè e ngại. Chúng cũng sắp hàng trật tự theo sự hướng dẫn chứ không xô bồ như trẻ một vài nơi miền xuôi.
Compared to the life of ethnic minorities, the Central Highlands is still better and more qualified than the Northwest. The highlands of the Northwest do not have electricity, clean water, and even some areas do not have land to cultivate because of the rocky mountains. It seems that no charity group has reached such a "heaven's door" area, so the children here look strange, timid and apprehensive. They also arrange in an orderly manner according to the instructions, not rushing like children in some downstream places.
Nhà nước cũng từng kêu gọi đồng bào xuống vùng thấp hơn để cuộc sống được dễ dàng, nhưng họ vẫn cố bám trụ từ nhiều đời theo cha ông. Chính quyền địa phương cho biết, có những ngôi làng đồng bào vùng thấp, qua một đêm họ đã bị dụ đi sạch, thế là nhà nước phải chi viện lương thực cầm chân họ ở lại. Chính quyền xã vùng núi tỏ ra khó khăn nhiều, lương cán bộ cũng như giáo viên chả hơn đồng bằng bao nhiêu, nhưng việc đi lại từ vùng núi này qua vùng núi nọ thật nhiêu khê, vì thế, họ phải đem cả gia đình lên ở chung. Những cô thầy một năm chỉ được một hai lần về xuôi để thăm viếng gia đình. Các thầy cô giáo thương học sinh miền cao như chính đồng bào thương rẫy ngô vườn tược của họ, không ai muốn rời xa nơi mình đang sinh hoạt.
The state also called on people to go to the lower areas to make life easier, but they still tried to stick to their father's life for many generations. The local government said that there were villages in the lowlands, overnight they were lured away, so the state had to provide food aid to keep them staying. The commune government in the mountains proved to be very difficult, the salary of officials and teachers was not much higher than that of the plains, but it was very difficult to travel from one mountainous area to another, so they had to bring the whole family to live together. The teachers are only allowed to go down once or twice a year to visit their families. Teachers love students in the highlands like their own compatriots love their corn fields, no one wants to leave the place where they live.
Đứng ngoài so sánh thì cư dân thị thành sung sướng gấp ngàn lần họ, đủ mọi tiện nghi sinh hoạt cũng như đi lại, nhưng chắc gì cư dân miền núi đã thấy gian khổ khi mà nương rẫy, núi rừng vẫn còn là bầu bạn với thiên nhiên dịu vợi! Họ hạnh phúc khi ngô trúng mùa, họ vui khi mưa cho hạt nước để uống, và họ no bụng với gói "mén mèn" chan nước suối qua bữa. Họ cũng biết se chỉ để dệt vải, mỗi sắc tộc có một trang phục khác nhau, như Nùng "U" phía sau lưng nổi một cục vải, chả hiểu để làm gì, ngược lại người Thái trắng thì bện trên đầu một lọn tóc dẹp như các cụ người kinh bó tóc củ tỏi phía sau ót. Và một bản làng của tộc Nùng, dọc đường xe, người nam trang phục áo quần màu đen cài nút vải giữa ngực trông lịch sự khác hẳn đồng bào miền cao. Phụ nữ Thái trắng mặc áo màu trắng và có cổ hình chữ V ở phía trước. Khăn đội đầu có màu trắng trơn. Phụ nữ Thái trắng mặc váy quấn, đen trơn và có thắt lưng, thỉnh thoảng có vài phụ nữ mặc áo của miền xuôi nhưng vẫn quấn xà rông. Mỗi bộ tộc đều có một trang phục khác nhau, mặc dù giao tiếp nhau qua thời gian khá lâu, họ vẫn giữ được nét văn hóa đặc thù của riêng họ.
In comparison, urban residents are a thousand times happier than them, with all kinds of living and travel facilities, but surely the mountainous residents have found it difficult when the mountains and forests are still friends with nature! They are happy when the corn is in season, they are happy when it rains for water grains to drink, and they are full with a package of spring water for meals. They also know that it is only for weaving, each ethnic group has a different costume, such as Nung "U" with a lump of cloth on the back, I don't know what it is for, on the contrary, the white Thai people braid a flat curl on their heads like the old men who tie garlic hair behind them. And in a village of the Nung tribe, along the road, a man dressed in black clothes with a cloth button in the middle of his chest looked polite, different from his highland compatriots. White Thai women wear white shirts and have a V-shaped collar in the front. The headscarf is plain white. White Thai women wear wrapped skirts, plain black and with belts, sometimes some women wear shirts from the downstream but still wrap sarongs. Each tribe has a different costume, and although they have been communicating with each other for quite a long time, they still retain their own unique culture.
Một ngày mỏi mệt nhưng vui, đoàn hạ sơn để về tìm chỗ nghỉ ở Đồng Văn, cách đó vài trăm km. Vậy là đoàn đã trải qua ba ngày đường hít thở khí trời thiên nhiên, chiêm ngưỡng vẻ hùng vĩ và nét đẹp của rừng núi Tây Bắc - Hà Giang, nơi mà vùng biên địa có nhiều di tích đi vào lịch sử.
One tired but happy day, the delegation lowered the mountains to find a place to stay in Dong Van, a few hundred kilometers away. So the delegation spent three days breathing natural air, admiring the majesty and beauty of the Northwest - Ha Giang mountain forest, where the border area has many historical relics.