Tặng bạn LMA và TT

Chiếc cầu ấy, người dân trong vùng vẫn gọi tên là Cầu Chìm. Lúc thủy triều dâng cao, nó làm như đang chơi trò trốn kiếm: lặn xuống ẩn dưới lớp nước nâu giống những con cá Ngạnh trốn sâu vào bãi. Từ đầu này nhìn sang đầu kia, chỉ thấy nước đục ngầu hối hả đẩy nhau về phía hạ lưu. Những cọc gỗ đen sẫm lấp ló như ngón tay thò lên nhắc người qua đường rằng: “Mình vẫn còn ở đây, chỉ là đang trốn đó thôi.”

Muốn sang bên kia sông, người đi phải dò dẫm bằng gan bàn chân, nhớ lấy đường nối các tấm lót nền cầu, bước theo trí nhớ và lòng can đảm của chính mình. Dân sống ở đây có cách qua cầu an toàn riêng: họ nắm lấy tay nhau tạo nên một sợi dây người. Chỉ cần một kẻ hụt chân, cả dây sẽ rung khẽ, rồi lập tức có bàn tay khác kéo lại.

Cầu Chìm do vậy vừa là nỗi lo, vừa là thói quen, lại vừa là kỷ niệm. Nó được đẽo bằng những mùa mưa, đóng đinh bằng cái nắm tay chặt, mài nhẵn bởi gót chân học trò và tiếng rao của cô Tư bán nước chè tươi và hàng xôi sáng ở đầu cầu.

Bao lớp người đã đi qua, bao mối tình đã bập bềnh như bèo trôi, bao cuộc tiễn đưa dừng lại ở giữa nhịp cầu để nhìn xuống nước mà nuốt nước mắt. Trong đám học trò mỗi ngày vượt sông để đi đến trường trung học quận lỵ ngày ấy có hai đứa trẻ có tên nghe vừa thanh vừa quê: Lành và Thức.

Cha của Lành làm ruộng, quanh năm tay lấm chân bùn. Tóc Lành suôn mượt thường buộc cao, đôi má lúc nào cũng ửng hồng như bị nắng đánh dấu. Ước mơ của cô giản dị: được vào học trường sư phạm, làm cô giáo làng, mỗi sớm mặc áo dài

trắng bước vào lớp, gieo từng chữ vào tâm hồn lũ nhỏ để chúng biết yêu điều hay hơn là la hét, chửi thề, đánh lộn.

Thức trông vạm vỡ, là con trai của bác Cần, nhà thợ mộc duy nhất trong làng. Đôi tay của Thức tuy còn non tuổi mà đã chai sần do mỗi ngày sau giờ học phải phụ cha cưa, bào, đục… Thức rất mê chữ, cậu đọc bất cứ mảnh giấy nào có chữ lọt vào tay - từ sách cũ mượn của thầy đến tờ báo gói hàng ngoài tiệm tạp hóa. Cậu cảm thấy nhói lòng khi nhìn ruộng đồng cứ bị xé nhỏ sau mỗi lần chia gia tài, hay khi hoa màu tiêu tan sau mỗi cơn lũ. Ước mơ của Thức vượt cao hơn cả mái rạ của ngôi nhà nhỏ gia đình chàng đang trú mưa nắng: đi học xa, học cho thành tài, rồi mang kiến thức nông lâm trở về dựng lại đời sống quê nghèo.

Mỗi con nước thủy triều, khi Cầu Chìm bắt đầu “chìm”, người ta vẫn chờ nhau rồi nối tay đi qua. Lành thường đi sau lưng Thức; ban đầu chỉ khẽ vịn tay áo. Rồi những hôm nước cao, gió quất, bàn tay nhỏ tìm lấy cổ tay cậu mà bấu, mười đầu ngón lạnh ngắt run run như bầy chim trú mưa.

Cái nắm tay khởi từ thói quen, nhưng lặng lẽ đổi nghĩa lúc nào chẳng rõ!

Một lần, Lành nói như đùa với Thức:

- Hồi nãy Lành suýt hụt chân, may nhờ có nắm tay Thức. Nếu không, chắc giờ trôi đến tận hạ lưu rồi.

Thức cười, quay lại:

- Lành mà trôi, thì Thức và cây cầu cũng trôi theo.

Không biết có phải đó là câu tỏ tình đầu tiên hay không, chỉ thấy từ đó cặp đôi này càng ngày càng thân thiết nhau hơn. Họ thường hẹn nhau ở đầu cầu để cùng đến trường, dù có hôm không có giờ học. Và cuộc sống cứ thế êm

đềm trôi qua, họ lớn dần bên những con nước lên xuống. Không ai nói hẳn ra, nhưng mỗi khi qua cầu, tay vẫn tìm tay, không cần lấy cớ nước ngập nữa.

Một chiều nọ, Thức và Lành hẹn nhau ra giữa cầu. Nước sông ngả màu mật ong, bèo trôi chậm rãi như giữ lại lời ai bỏ quên. Thức nắm chặt tay Lành, cái nắm tay ban đầu vì sợ trôi, giờ hóa thành điều không muốn buông. Anh ấp a ấp úng:

- Hè đã đến! Hết hè… anh sẽ đi.

- Anh đi thật à? Lành hỏi, biết sẵn câu trả lời nhưng vẫn hy vọng một đổi thay.

- Đi, phải đi! Nếu không, anh sợ mình mãi sẽ lẩn quẩn quanh cái nghèo… Riết rồi sẽ quen mặt với nó. Anh… sẽ quay về, nhưng sẽ là một chàng Thức khác - biết làm hơn là chỉ mơ.

- Anh mơ gì? - Lành khẽ hỏi.

- Mơ những cánh đồng bát ngát, lúa chở bằng xe tải lớn chứ không phải xe bò cỏn con. Mơ một mái nhà xinh xinh…

Lành yên lặng nhìn đám bèo, cười rất nhẹ:

- Em sẽ không giữ chân anh. Nhưng… anh nhớ về nhé.

- Sẽ về!

Yên lặng hồi lâu, Lành mím chặt môi và nói khẽ:

- Người ta bảo, những lời hẹn thường mỏng như sợi tơ, nhẹ như cơn gió thoảng. Nhưng thôi… mình cứ thử tin.

- Mình hẹn. Thức nói nhanh, như sợ chậm thì lời sẽ rơi mất.

Họ nắm chặt tay nhau rất lâu - giống như đã đồng ý ký tên vào lời hẹn.

Vài tuần sau, Thức ra đi thật. Con đò để lại một đường nước rẽ sóng như mũi tên chỉ thẳng về phía trước. Đường nước rồi cũng tan. Lành đứng bên bờ, tay che nắng, thấy dòng sông đã rỗng đi một phần. Tiếp theo đó là những chuyến xe đò chở Thức vượt những dãy đồi, một chiếc máy bay chở anh vượt trời, như đưa chàng ra khỏi quỹ

đạo cũ.

Ở xứ người, mùa đông lạnh lẽo kéo dài tưởng như vô tận. Thức phải đi học, đi làm. Lại học và làm. Anh lau nền nhà siêu thị, rửa chén đĩa thuê cho nhà hàng, phát báo… để kiếm thêm tiền, bên cạnh những giờ ngồi học trong thư viện. Anh học về đất, về nước, về những cánh đồng… - Học như thể mỗi chữ là một hạt giống anh sẽ mang về gieo lại.

Đêm xuống, anh mơ thấy mặt sông nâu quê nhà, thấy Cầu Chìm ngập nước, thấy bàn tay nhỏ run rẩy nắm lấy cổ tay mình. Tỉnh dậy, anh viết thư. Những lá thư anh gửi đi, sau mấy lần dập dấu bưu điện, mép giấy bạc màu, cuối cùng cũng đến tay Lành ở quê. Anh kể về những đồi cát trắng, về mái nhà giữ nước mưa, về cánh đồng khô cằn đã thấy lúa trổ. Lành đọc thư sau giờ chấm bài, mùi phấn còn vương trong tay áo. Cô đặt lá thư dưới gối, nằm nghe ếch kêu ngoài ao, gió lùa qua phên nứa - và biết ở nửa bên kia trái đất, cũng có một người đang nghe cùng một khúc nhạc đồng quê ấy, trong ký ức.

Có thư thất lạc, như con chim gặp bão. Những ngày ấy, Lành đứng thật lâu bên bến sông, nhìn bèo dạt mà tự hỏi: liệu những lời mình gởi có ghé qua một buổi chiều nơi ấy?

Cô không nhận bất cứ một lời tỏ tình nào khác, không vì lời hẹn trói buộc, mà vì trong lòng đã có một khoảng trống dành cho một người. Khoảng trống ấy giờ được tạm lấp bằng phấn trắng, tiếng gọi học trò, mùa gặt, bữa cơm rau vườn; nhưng ở giữa vẫn còn một chỗ thở, để nghe rõ tiếng nước.

Thời gian dạy cô kiên nhẫn như người ta thở sâu - không vội, không than vãn. Trong lớp, cô thường dạy lũ trẻ tập đọc câu thơ nghe như đồng

dao:

Hữu duyên thì nước ngập,
Chảy mãi cũng về ta.
Có nợ thì trôi dạt,
Cuối bến lại về nhà.

Lũ nhỏ ngây ngô đọc lớn, chẳng biết rằng cô giáo đang kể về một đoạn đời của mình.

* * *

Rồi biến cố 30 tháng 4 đến, tách đôi hai thế giới của họ.

Lành trong những ngày đầu không còn trường, bèn tụ họp đám trẻ quê dạy chữ ở nhà, sau này xã mở lại trường, cô tiếp tục đứng lớp. Những ngày đầu sau biến cố, Lành vẫn quen tay viết thư đều đặn, nét chữ nghiêng nghiêng trải kín mặt giấy học trò. Cô đem gửi ở bưu điện, chờ đợi. Nhưng rồi cả tháng, cả năm, chỉ thấy chú bưu tá lắc đầu: “Không có thư ngoại quốc đâu, cô giáo! Đường thư bây giờ… như đường nước lũ, chẳng biết trôi dạt hướng nào”.

Những lá thư đi mà chẳng thấy thư về, từng phong bì khép lại cũng giống như một cánh cửa khép dần, để lại sau lưng cô là khoảng lặng mênh mông.

Ở bên kia, Thức cũng viết. Anh ngồi co ro trong căn phòng thuê nhỏ xíu. Những lá thư vừa viết xong còn ấm mùi mực, hôm sau đã nằm trong thùng thư lạnh lẽo. Anh gửi đi nhiều lần, lúc đầu còn hồi hộp đếm từng tuần, sau này chỉ còn đếm mùa. Một mùa đông qua, một mùa hè đến. Rồi đông, rồi hè… Có phong bì bị trả lại, dập dấu đỏ chói lòa như một vết dao chém ngang ký ức. Có phong bì mất hút, chẳng để lại dấu vết gì, như thể bị nuốt chửng giữa hai nửa thế giới.

Còn Lành, trong những đêm nằm nghe ếch kêu ngoài ao, vẫn tự hỏi: “Có khi nào người ta đã quên? Hay là thư viết tới, nhưng bị bàn tay của người nào đó chặn lại, rơi vào giữa những ngăn kéo không ai mở?”

Nỗi chờ đợi dần biến thành một thói quen lặng lẽ mà

vô vọng, như tiếng nước sông mùa lũ: không ai nhìn thấy tận nguồn, chỉ biết nó vẫn chảy mãi.

Mãi nhiều năm sau, vào một chiều cuối năm, Lành nhận được một phong thư đi lạc rất lâu mới đến. Nét chữ quen thuộc, run nhưng vẫn chắc: “Anh vẫn còn đây, và vẫn nhớ. Thời thế khiến anh chưa về được. Nhưng chắc chắn sẽ có ngày! Hãy tin: khi nước rút, cầu lại nổi…”

Lành ôm lá thư vào ngực, đứng bên cầu. Hôm ấy, nước sông hiền lạ, bèo dạt chậm rãi như cố nán lại…

Cầu Chìm vẫn còn đó, mỗi ngày vẫn nổi rồi lại chìm - như cơn triều lên triều xuống. Nó như chứng nhân cho bao lớp người, bao nỗi đau và niềm tin gửi lại.

* * *

Thời gian lặng lẽ trôi - dễ chừng đã hơn mười năm.

Cầu Chìm giờ đã được xây cao, lúc thủy triều lên cầu không còn chìm nữa, nhưng người dân trong vùng vẫn quen miệng gọi bằng tên cũ. Người ta bảo: cái gì từng chìm, khi nổi lại sẽ quý giá và bền bỉ hơn. Hệt như những cây gỗ tốt phải ngâm nước lâu mới thành gỗ quý để biến thành những chiếc tủ thờ… ở xưởng gỗ bác thợ mộc Cần trong làng thuở xưa.

Một buổi trưa nước sông dâng vàng đục, bà Tư già theo thói quen rót tô nước chè tươi mời cô giáo Lành, nhìn ra cầu mà buột miệng nói:

- Sáng nay thấy có ông khách lạ đứng lơ ngơ giữa cầu, dáng quen lắm. Ổng cứ đi lui đi tới, tìm người hỏi thăm xóm làng mình và nhắc cảnh Cầu Chìm xưa…

Lành nghe mà hai tay bưng bát nước chè bỗng run run. Nàng linh cảm có một điều gì đang xảy đến, thấy tim mình đập dập dồn như tiếng trống trường trung học năm cũ.

Chiều xuống, sau giờ dạy cô ra cầu. Nước quẩn quanh những cột đá, bèo dạt từng mảng, gợi nhớ

bao mùa trôi nổi. Gió hun hút. Cô đứng đó, ý chỉ để chờ một bóng dáng.

Và rồi, ở đầu bên kia cầu, có người đàn ông đi tới. Dáng cao, hơi khom, tóc đã điểm bạc. Lành nhắm mắt, sợ nhầm. Nhưng khi tiếng gọi khẽ cất lên, quen đến nhói tim:

- Lành…A n h a n h… đi tìm em khắp.

Cô mở mắt. Thức đứng đó, rõ ràng như chưa từng rời đi. Khoảnh khắc ấy, thời gian như vỡ bùng ra. Bao nhiêu năm chờ đợi, bao nhiêu lá thư thất lạc, bao mùa nước ngập… bỗng tan vào một cái nắm tay. Nước chảy xiết dưới gầm cầu, và bốn bàn tay nắm chặt không buông.

Từ trong quán, bà Tư già nheo mắt nhìn ra, bất giác cười rồi nói lớn:

- Ủa, cầu chừ đã cao rồi, còn nắm tay chi nữa?

Lành quay sang, ánh mắt rạng rỡ, bàn tay vẫn không rời:

- Dạ… tuy cầu cao, người nổi, nhưng muốn không trôi thì vẫn phải nắm chặt tay.

Tiếng cười của bà cụ lẫn vào gió.

Chiều muộn, nắng rót vàng xuống mặt sông. Bóng hai người chập lại, kéo dài trên nền nước. Thức khẽ thì thầm, giọng run nhưng vững:

- Anh đã đi, tưởng sẽ trở về như con thuyền chở đầy. Về rồi mới hiểu… đầy hay vơi không phải việc chính. Quan trọng là tìm đúng bến.

Lành mỉm cười, đôi mắt long lanh ánh nước:

- Dạ, anh đã về đến bến - bến xưa. Và… bến vẫn đợi thuyền.

Họ đứng lặng, tay siết chặt tay. Nước dưới cầu dâng vàng đục, bèo dạt từng mảng, cứ như đang trôi theo nhịp tim rối bời của hai người. Thức nhìn xuống dòng sông, giọng nghèn nghẹn:

- Ngày xưa ta có lần hẹn, khi nước rút, cầu lại nổi thì mình gặp nhau. Hôm nay cầu đã nổi… và anh cũng vậy…

Lành ngước nhìn, đôi mắt hoe hoe đỏ, nhưng rạng sáng:

- Cầu Chìm không mất, chỉ ẩn đi khi triều dâng. Tình yêu

của mình cũng thế, có lúc tưởng chìm nhưng vẫn còn đấy, chỉ chờ ngày nổi lại thôi. Và hôm nay…

Một cơn gió thổi qua, đám bèo dưới sông khẽ xoay vòng, từng sợi rễ nhỏ bện chặt vào nhau như cố níu giữ. Cây cầu bây giờ vững chãi bằng bê tông cốt thép, nhưng khoảnh khắc này, cả hai đều biết rõ: Cái giữ họ khỏi trôi đi không phải nhịp cầu, mà chính là bàn tay đã từng quyện chặt vào nhau trong một mùa nước xiết./.

Kiel, đầu thu 2025