Buổi sáng thức dậy muộn. Loay hoay tìm cách xay hạt cà phê Trung Nguyên (VN) của anh bạn Sĩ Long vừa gởi tặng từ thành Wien (thành phố của mộng mơ và những giấc chiều xưa + cà phê gốc cao nguyên Buôn Mê Thuột). Vô tình mở máy gặp cảnh hòa nhạc bài “Cổ Cầm Phương Bắc” khúc “Sắc Lặc Ca”. Bài ca của một bộ tộc du mục khu thảo nguyên phía bắc Trung Hoa thời Nam Bắc triều, thế kỷ IV-VI. Vùng đất nằm dưới chân dãy Âm Sơn (陰山), thuộc khu vực Nội Mông ngày nay. Khúc ca ngắn nhưng có những câu ca hay tuyệt như: “Trời như chiếc lều, bao trùm bốn phía” hay “Gió thổi cỏ rạp xuống, hiện ra bò dê”. Văn ngữ tả cảnh của người xưa quả thật tinh tế, hoa mỹ, cô đọng nhưng đầy hình ảnh, nhiều phép ẩn dụ và cấu trúc minh bạch, âm điệu nhịp nhàng. Nghĩ bút cùn đã mấy tháng nay không đụng, nhờ hương thơm cà phê cao nguyên đánh thức nên tức cảnh sinh tình phóng bút ghi một câu chuyện tình chợt hiện; gởi tặng bạn.

Người Viễn Khách Đến Từ Ngọn Gió

Trong khoảng không gian tưởng như bất tận phía trước mặt dãy Âm Sơn sừng sững là một vùng thảo nguyên mênh mông. Thảo nguyên ấy trải dài như một tấm thảm cỏ mang tên Sắc Lặc. Nơi đó trời như chiếc lều lớn úp tròn bốn phía, xanh biếc một màu vô tận. Ánh nắng vàng vắt qua không gian bao la, phủ một lớp ánh sáng ấm áp lên cánh đồng rộng lớn không bờ. Nơi ấy, đất trời không còn phân cách - chỉ còn tiếng gió hát giữa thinh không, và tâm hồn con người như tan hòa vào thiên nhiên thuần khiết.

Không gian của Sắc Lặc rộng đến nỗi, mọi âm thanh đều dường như tan loãng trong gió. Những đám mây trắng trôi lững lờ, như đang dạo chơi giữa trời đất, đôi lúc in bóng xuống mặt cỏ, tạo nên những vệt bóng râm mát mẻ. Xa xa, những đoàn bò chầm chậm bước đi, từng chiếc chuông nhỏ nơi cổ phát ra tiếng leng keng như khúc nhạc cổ xưa của thảo nguyên.

Nền trời hoàng hôn, mặt trời lặn xuống chầm chậm, rót mật cam xuống cánh đồng, nhuộm vàng từng nhánh cỏ, từng tảng đá và cả những mái lều du mục thấp thoáng phía xa. Khói bếp cơm chiều lơ thơ tỏa lên, gợi một cảm giác ấm cúng giữa không gian vĩ đại.

Dưới bầu trời mênh mông của thảo nguyên Sắc Lặc, khi tiếng gió thì thầm những khúc ca không lời, bỗng nghe ra một câu chuyện tình dịu dàng như sương sớm - giữa một sơn nữ Sắc Lặc và một viễn khách đến từ ngọn gió.

Chẳng ai rõ vì sao viễn khách lại lạc bước đến nơi đây.

Chính chàng cũng không biết, nữa là...

***

Một hôm - ngày ấy tháng ấy năm ấy - gió nổi sớm hơn thường lệ. Trên sườn núi kia Sa Ly, tên của cô gái của thảo nguyên Sắc Lặc, vừa tròn 18 tuổi. Nàng có đôi mắt sáng như ánh nắng xuyên qua rừng thông, đang chăn đàn dê ở triền núi như bao ngày khác. Sa Ly sở hữu một sắc đẹp hoang dã và chất phác. Ở nàng là một hội tụ những tinh hoa không cần trang điểm của rừng núi thiên nhiên.

Lúc nàng đưa mắt nhìn về phía xa xa, nơi bầu trời sắp chạm vào mặt đất, bỗng nhìn thấy rất rõ một bóng người vừa ngã xuống khỏi lưng ngựa. Nằm bất động. Hình như ông ta kiệt sức vì một vết thương. Đó là một người đàn ông lạ, áo quần dính đầy bụi đường, ánh mắt hoang mang như thể vừa lạc khỏi cả thế giới của chính mình. Không ai biết ông ta đến từ đâu. Ông ta không nói được thổ ngữ Sắc Lặc, không biết tên cả những ngọn núi trong vùng. Ông ta cử động khó khăn, chỉ biết mỉm cười lặng lẽ khi được Sa Ly dùng chiếc khăn choàng buộc chặt vào người để cõng đưa về làng. Đôi mắt ông ta mang vẻ lạc lõng, mà cũng dịu dàng như những kẻ từng trải và sống sót qua nhiều phong ba.

Nàng Sa Ly mang ông khách lạ về lều của mình để chữa thương. Gia đình nàng, kể cả các bô lão trong làng chẳng ai hỏi tại sao, bởi nơi xứ núi Sắc Lặc này, người ta tin rằng: nếu gió đã mang ai đến, thì tất phải có lý do và đất sẽ nuôi dưỡng họ. Sa Ly ngày ngày mang sữa dê, hầm thịt ngựa cho khách lạ ăn, hái lá nấu thuốc cho chàng chữa bệnh. Sa Ly còn dạy anh ta cách gọi tên trời, tên cỏ, tên loài chim hót lúc bình minh.

Còn anh ta - người làng đã đặt tên cho anh là Lạc Phong - thì vẽ cho cô, qua những lời kể chuyện về những con phố ở những xứ sở xa xôi không bao giờ ngủ, những toa tàu chạy xuyên đêm, và những ngọn đèn đường cứ lúc tối trời thì sáng lên và không sợ gió thổi tắt. Cô chẳng hiểu hết, không mơ những khung trời ấy nhưng thích nhất cách anh kể chuyện, cách anh nhìn hoàng hôn say đắm như thể đó là lần cuối cùng được thấy. Mỗi buổi chiều, họ ngồi bên nhau trên đồi cỏ, gió thổi nghiêng cánh áo, và ánh mắt họ nhìn nhau mỗi lúc một lâu hơn.

Tháng ngày cứ thế êm đềm trôi. Lúc gió núi thổi về phía khác là khi mùa thu đến. Lũ ngỗng trời bay qua đầu cất tiếng kêu vang, như lời nhắc rằng không gì ở lại mãi. Vết thương của Lạc Phong đã dần lành lặn, anh bắt đầu nhìn xa hơn ngọn núi, như thể đang nghe thấy tiếng gọi của nơi nào đó. Sa Ly hiểu - những người thuộc về gió sẽ không nằm yên mãi dưới một mái nhà.

Đêm cuối cùng, họ ngồi yên lặng bên đống lửa. Anh cầm lấy tay cô - thô ráp, chai sạn nhưng mạnh mẽ và tươi mát như đồng cỏ sau cơn mưa. Hai tay cứ đan vào nhau không rời, âm thầm truyền hơi ấm. Không ai nói lời chia tay, chỉ lặng yên giữa tiếng gió hú qua khe núi và tiếng củi nổ lách tách bên đống lửa như hai trái tim đang khẽ vỡ.

Sáng hôm sau, lúc gà mới gáy đầu hôm, trời còn tờ mờ sáng, thôn bản còn yên giấc chỉ nghe tiếng lũ bò đang nhai cỏ, Lạc Phong ra đi. Chàng để lại một chiếc vòng đồng và một dòng chữ khắc lên tảng đá nơi họ thường ngồi: “Nếu một ngày nào đó anh tìm thấy lý do vì sao mình lạc đến đây, thì em chính là câu trả lời đầu tiên.”

***

Cuộc sống thảo nguyên Sắc Lặc vẫn êm đềm trôi. Sa Ly trở nên lặng lẽ ít nói. Từ ngày Lạc Phong ra đi, Sa Ly tuy vẫn sống với đàn dê và cây cỏ, nhưng những bài hát của cô không còn tròn tiếng như xưa. Mỗi sáng, cô thả dê lên đồi, đứng thật lâu ở nơi có khắc dòng chữ anh để lại, như thể chỉ cần gió đổi chiều là anh sẽ quay về. Nhưng không! Ngọn gió Lạc Phong vẫn lưu lạc mãi tận nơi đâu. Nàng không hiểu hết ý nghĩa dòng chữ anh để lại, nhưng biết rằng đó là những câu chữ anh dành riêng cho nàng. Nhưng kể từ ngày đó, mỗi khi gió thổi mạnh, cô lại ngoái nhìn phía chân trời - nơi từng có một bóng dáng người lạ đến, và để lại cả một mùa yêu trên thảo nguyên.

Rồi trong năm sau, giặc phương Bắc tràn xuống.

Ngựa phi, đao kiếm, lửa đỏ, bụi tung mù cả thảo nguyên. Lều trại cháy rụi. Gia đình Sa Ly bị cuốn vào đoàn người chạy loạn, tha phương khắp vùng biên viễn. Có lúc họ ẩn mình trong rừng tuyết phía tây, có khi đi sâu vào các trấn nhỏ giáp biên, sống bằng nghề dệt thổ cẩm và hát dạo ở các chợ phiên. Giọng hát nàng vẫn còn trong veo như dòng suối mát thảo nguyên Sắc Lặc. Những động tác múa tay uyển chuyển phụ họa theo đã làm say đắm bao khán giả, khiến bao chàng trai trẻ phố chợ đã mềm nhũn trái tim. Nhưng tuyệt nhiên nàng không để ý đến ai. Đôi mắt vẫn hướng về chốn xa xôi và khóc thầm vào những đêm trăng. Đôi mắt huyền trong như hai hạt ngọc càng lúc càng trở nên trầm lặng. Mái tóc đen nhánh ngày nào dài chấm lưng, giờ đã phủ vài sợi trắng cho những mùa nhớ chưa từng gọi tên.

***

Nói về Lạc Phong, sau khi rời khỏi Sắc Lặc, đã tìm lại được con đường cũ - phố thị và nợ núi sông. Rồi những chuyến đi không kết thúc. Nhưng ở bất cứ nơi nào, chàng nhận ra rằng gió ở nơi đâu cũng không giống như gió ở Sắc Lặc, và ánh chiều nơi nào cũng thiếu một giọng hát nhẹ như cỏ đong đưa. Anh bỗng nhớ da diết, cố quay lại tìm vùng đất ấy. Nhưng thảo nguyên không có địa chỉ, và gió thì cứ thổi tám hướng tứ phương, không dẫn lối chàng trở lại chốn xưa.

Anh gặng hỏi nhiều nơi, hỏi người dân du mục, hỏi các đoàn thương nhân. Anh lần theo dấu các phiên chợ biên cương, hy vọng một ngày bắt gặp một cô gái có ánh mắt như màu ngọc hổ phách, và nụ cười từng khiến cả chiều tan ra trong cỏ. Vô vọng!

Mười năm trôi qua - hay lâu hơn nữa. Đó là một ngày cuối thu, bên hồ Khả Nhĩ - nơi mặt nước trắng như gương, phản chiếu bầu trời bàng bạc mây, và núi phủ tuyết lặng lẽ đứng soi bóng mình. Sa Ly, khi ấy đã không còn là thiếu nữ - cô đang hát ở một phiên chợ nhỏ của người Hồi, nơi cô và mẹ sống bằng nghề dệt lụa và kể chuyện dân gian.

Lạc Phong, trong hành trình dọc theo các vùng hồ cao nguyên, vô tình ghé qua. Bất chợt nghe một tiếng hát. Vang lên, vang lên. Tiếng hát mang một âm sắc mà anh đã gìn giữ như huyết mạch của thảo nguyên: mộc mạc, sâu như đất, nhẹ như mây trời. Anh rẽ đám đông, và khi nhìn thấy cô, tay trái - nơi có mạch máu chảy về tim - mang chiếc vòng bằng đồng mà anh đã để lại. Chiếc khăn đầu gài hoa văn cũ - màu chàm đã nhạt, sợi chỉ thêu đã xơ. Đó là thứ mà Sa Ly vẫn đội mỗi khi hát bên chợ phiên, vẫn dùng để che gió bụi khi băng qua các thung lũng lạ, vẫn luôn giữ bên mình như một dấu tích của thời chưa bị cuốn đi. Khăn ấy do mẹ cô dệt - vào những ngày cô còn bé ở Sắc Lặc, lúc chiến loạn còn ở rất xa và lòng người còn tin vào những buổi sớm mai yên bình. Mỗi hoa văn là một bông cỏ gai trên triền đồi, một tia nắng len qua khe núi, một dấu chân ai đó từng dừng lại dưới chiều vàng rồi đi tiếp.

Giờ đây, khi Lạc Phong đứng lặng giữa đám đông, chính chiếc khăn ấy - một vết chàm cũ, một vòng xoáy nhỏ thêu lệch - đã khiến tim anh khựng lại. Không phải chỉ vì nó đẹp, mà vì anh từng nhiều đêm nằm mơ thấy nó. Nó đã từng quấn chặt người anh và người nàng hôm nàng cõng anh về lều cỏ. Anh từng đặt nó lên vai cô gái có ánh mắt màu hổ phách trong một buổi chiều gió lạnh ngày xưa, nơi cỏ rạp xuống và gió đã thì thầm những lời chưa nói. Khi nhìn ánh mắt lặng như thu thủy - anh biết mình không lạc nữa, anh biết mình không cần đi tìm nữa. Gió đã mang anh về đây.

Phiên chợ quê hôm ấy bỗng bừng sáng lên. Lần này không vì nghe tiếng hát của nàng mà là một giọng khàn khàn kèm nhịp gõ chiếc gậy trúc.

Khách lãng tử hề, vai áo bụi trần,
Gió rát mặt, cỏ bao lần ngả rạp.
Chốn cũ đâu hề, trăng xưa khuất bóng?
Chân đã mòn, lòng vẫn hướng chốn xưa.

Ngóng mãi đường về qua nghìn vách núi,
Bóng hình sơn nữ hề, chưa rời cõi lòng ta.
Trong tiếng sáo chiều hề, tim ta sao sôi sục,
Ngựa mỏi gối rồi, gió khẻ gọi: “nàng ơi”.

Trăng úa sương lạnh, tóc người vừa chớm bạc.
Khách chậm chân về, nhưng chưa lạc mùa hoa.
Gặp nhau chợ phiên, không một lời hẹn ước,
Bởi hai trái tim hề, cùng một nhịp phách ca.

Sa Ly quay đầu nhìn về hướng người lạ. Nàng không ngạc nhiên, như thể nàng đã biết anh sẽ đến. Cô đứng dậy, không nói gì, chầm chậm đến bên anh, nắm tay người khách phương xa rồi đặt tay trái mình lên ngực trái anh - chỗ trái tim vẫn đập. Nàng mỉm cười toại nguyện.

Bên hồ nước lặng kế ngôi chợ phiên, gió khẽ thổi, trời nhuộm hoàng hôn, và tiếng hát nàng cất lên. Rồi lặp đi lặp lại, tưởng như vô tận - không dành cho phiên chợ như mọi hôm, mà dành cho hai trái tim đang hòa nhịp đập của họ.

Chàng đã về đây hề, không trống kèn nghinh đón,
Lối cũ sương giăng, gạch đá nhớ chân quen.
Ta tựa bên thềm hề, nghe gió mang tin lại,
Người đã quay về, nối giấc mộng xuân xưa.

***

Sau ngày gặp lại bên hồ Khả Nhĩ, Lạc Phong cùng Sa Ly quay trở lại vùng thảo nguyên Sắc Lặc - vùng đất xưa từng bị chiến tranh cày xới. Cỏ đã bắt đầu mọc lại, và gió vẫn nhớ tên người. Họ dựng một căn lều nhỏ dưới chân Âm Sơn, nơi có phiến đá và dòng chữ cũ, nơi hoàng hôn vẫn đỏ như lần đầu họ gặp nhau. Đàn dê lại trở về trên đồi, và tiếng hát Sa Ly vang khẽ mỗi chiều - không còn nỗi nhớ, chỉ còn lòng biết ơn. Biết ơn đời, biết ơn người. Biết ơn mẹ sông, biết ơn cha núi. Nàng cất tiếng hát cho cỏ cây, chim muông, thú vật...

Họ sống như bao người dân du mục vùng sơn cước: chăn nuôi, dệt vải, đan áo, nấu sữa… Họ kể cho đám trẻ con nghe về câu chuyện “người viễn khách đến từ gió và cô gái của thảo nguyên”.

Rồi một ngày cuối thu, trong lễ cưới của họ, khi ánh chiều nhuộm vàng cả cánh đồng, khi tiếng sáo thảo nguyên vang lên, Sa Ly đã ngẩng đầu nhìn trời, mỉm cười, rồi cùng Lạc Phong hát khẽ bài ca cổ.

Khúc dân ca xưa (bài thơ cổ - xem chú thích), nay hóa thành khúc hồi sinh cho chính cuộc đời mới của đôi uyên ương:

敕勒川，阴山下，
天似穹庐，笼盖四野。
天苍苍，野茫茫，
风吹草低见牛羊。

Sắc Lặc xuyên, Âm Sơn hạ,
Thiên tự khung lư, lung cái tứ dã.
Thiên thương thương, dã mang mang,
Phong xuy thảo đê, kiến ngưu dương.

Bình nguyên Sắc Lặc dưới chân Âm Sơn,
Trời như chiếc lều lớn, trùm lên bốn phương.
Trời xanh cao, đồng cỏ mênh mông,
Gió thổi cỏ rạp, thấy đàn bò dê…

***

Ở một nơi chốn, nơi mà gió biết gọi tên người, và cỏ biết cúi đầu khi lòng mềm lại, thì ngôn ngữ tình yêu - chẳng cần thốt thành lời./.

Kiel, 05.2025



Lời người kể chuyện

Tình tiết của câu chuyện hoàn toàn hư cấu, lấy cảm hứng từ một bài thơ cổ nổi tiếng. Các địa danh là có thật từ mười mấy thế kỷ trước.

敕勒歌
敕勒川，陰山下，天似穹廬，籠蓋四野。
天蒼蒼，野茫茫，風吹草低見牛羊。

Sắc Lặc ca
Sắc Lặc xuyên, Âm Sơn hạ, Thiên tự khung lư, Lung cái tứ dã.
Thiên thương thương, Dã mang mang, Phong xuy thảo đê kiến ngưu dương.

Dịch nghĩa:

Bài ca Sắc Lặc
Bình nguyên của người Sắc Lặc, Dưới núi Âm Sơn, Trời như chiếc lều, Bao trùm lên bốn nội.
Trời xanh xanh, Nội mênh mông, Gió thổi cỏ rạp xuống hiện ra bò dê.

Bài ca này được chép trong Nhạc phủ thi tập, phần Tạp ca dao từ. Đây vốn là một bài dân ca của tộc Sắc Lặc người Tiên Ty ở phương bắc thời Nam Bắc triều, được dịch từ tiếng Tiên Ty. Tộc Sắc Lặc thời Bắc Tề, Bắc Nguỵ sinh sống ở bình nguyên Hà Sáo tới Đại Mặc, nay ở phía bắc tỉnh Sơn Tây và Nội Mông. Bài ca miêu tả sinh hoạt của người dân du mục gần gũi với thiên nhiên với phong cảnh thảo nguyên tráng lệ, lời lẽ khảng khái, mang đậm tính hào sảng đặc trưng của dân ca phương bắc. Nếu như bài Việt nhân ca 越人歌 là bài thơ dịch sớm nhất còn ghi chép được, thì đây là bài ca dịch được khen ngợi nhất trong lịch sử văn học Trung Quốc. Nguyên Hiếu Vấn có bài Luận thi (kỳ 7) đánh giá cao bài ca này: “Khảng khái ca dao tuyệt bất truyền, khung lư nhất khúc bản thiên nhiên” 慷慨歌謠絕不傳，穹廬一曲本天然 (Dân ca khảng khái đã hết, không còn truyền lại nữa, Một khúc lều tranh vốn tự nhiên.)

Nguồn bài thơ: thivien.net

Tiếp tục nghe? 🎧

Bạn có muốn nghe tiếp từ phân đoạn đã dừng không?