Chim Việt Cành Nam            [  Trở Vá»  ]          [ Trang chủ

JACQUES PRÉVERT,
nhà thơ của tự do ( 1900 - 1977 )

Thân Trá»ng SÆ¡n

Phải nói gì đây để giới thiệu JACQUES PRÉVERT ?

Má»™t tác giả chuyên viết kịch bản và đối thoại cho phim ảnh ? Má»™t nhà văn viết truyện thiếu nhi ? Má»™t kịch tác gia sáng tác và phóng tác nhiá»u vở kịch cho Nhóm Kịch Tháng MÆ°á»i ? Má»™t ngÆ°á»i yêu há»™i há»a, bạn thân của các danh há»a Braque, Picasso, Max Ernst... , tá»± minh há»a nhiá»u sách của mình, từng sáng tác và triển lãm tranh cắt dán ? Má»™t nhà thÆ¡ lúc nhá» chỉ ngồi trên ghế nhà trÆ°á»ng đến 15 tuổi mà vá» sau có tác phẩm được Ä‘Æ°a vào sách giáo khoa làm tài liệu há»c tập cho bao nhiêu thế hệ ngÆ°á»i há»c tiếng Pháp ? Má»™t tác giả ca từ của hàng chục bản nhạc được những giá»ng ca hàng đầu của làng âm nhạc Pháp giá»›i thiệu từ ná»­a thế ká»· nay và được ngÆ°á»i yêu nhạc khắp nÆ¡i trên thế giá»›i thuá»™c nằm lòng, kể cả qua các bản dịch ?

Chân dung của JACQUES PRÉVERT đã được khắc há»a qua những lÄ©nh vá»±c Ä‘a dạng và phong phú nhÆ° thế. Sinh ra cùng vá»›i thế ká»· XX và sống đến 3/4 thế ká»· này, JACQUES PRÉVERT đã để lại cho Ä‘á»i những dấu vết sâu đậm. Năm 1992, mÆ°á»i lăm năm sau khi Ông qua Ä‘á»i, toàn bá»™ tác phẩm của Ông đã được in trong Tủ sách Pléiade, má»™t tủ sách "sang trá»ng" dành cho những tác giả mà tài năng và danh tiếng đã được thừa nhận. Tập thÆ¡ Paroles ( Lá»i nói ) xuất bản lần đầu vào tháng 5 năm 1946, chỉ má»™t tuần sau đã in thêm 5000 bản, đến nay vẫn còn tái bản và tính ra đã có hÆ¡n hai triệu bản in. Khắp nÆ¡i trên đất Pháp hiện nay có hàng trăm trÆ°á»ng há»c mang tên Ông, chỉ tính riêng trÆ°á»ng trung há»c ( collège / lycée ) có đến 309 trÆ°á»ng.

Ngay từ năm 1925, Ông đã đồng hành cùng nhóm Siêu thá»±c, cùng sáng tác và sinh hoạt vá»›i các nghệ sÄ© của nhóm này nhÆ° Raymond Queneau, Yves Tanguy, Marcel Duhamel, Louis Aragon và tất nhiên cả André Breton ; nhÆ°ng chẳng bao lâu, vá»›i bản tính thích Ä‘á»™c lập và tá»± do sáng tạo, Ông đã sá»›m tách rá»i trÆ°á»ng phái Siêu thá»±c, tách rá»i má»i ràng buá»™c phái nhóm.

Trong thá»i gian từ 1932 đến 1936, Ông tham gia nhóm kịch Tháng MÆ°á»i, viết nhiá»u vở kịch có ná»™i dung khuynh tả, bênh vá»±c những ngÆ°á»i bị áp bức, bóc lá»™t. Nhóm thÆ°á»ng trình diá»…n trong các khu lao Ä‘á»™ng , các nhà máy, cá»­a hàng, đã từng sang Nga biểu diá»…n năm 1933. Năm 1950, Ông đã từng lên tiếng ủng há»™ Henri Martin, ngÆ°á»i lính hải quân ( sau này là lãnh tụ của Äảng Cá»™ng sản Pháp ) đứng ra rải truyá»n Ä‘Æ¡n kêu gá»i nhân dân Pháp chống lại cuá»™c chiến tranh của Pháp tại Äông DÆ°Æ¡ng. Thế nhÆ°ng, khác vá»›i Aragon, Ông không há» gia nhập đảng Cá»™ng sản.

Äồng thá»i vá»›i việc viết kịch bản và đối thoại phim - khiến tên tuổi Ông gắn liá»n vá»›i tên tuổi của đạo diá»…n nổi tiếng Marcel Carné và các diá»…n viên lừng lẫy nhÆ° Jean Gabin, Michèle Morgan - JACQUES PRÉVERT làm thÆ¡ khá sá»›m. Suốt thá»i gian từ 1929 đến 1945, thÆ¡ của Ông xuất hiện rải rác trong các tạp chí hoặc dÆ°á»›i dạng bản đánh máy. Mãi đến năm 1946, má»™t ngÆ°á»i bạn thân của Ông là René Bertelé, phụ trách nhà xuất bản Le Point du Jour, má»›i tập hợp lại và cho ra mắt ngÆ°á»i Ä‘á»c, lấy nhan Ä‘á» là Paroles, mở đầu cho má»™t loạt tác phẩm Ä‘á»u đặn xuất hiện sau đó : Histoires ( 1946 ), Spectacles ( 1951 ),Grand bal du printemps ( 1951 ), Charmes de Londres (1951 ), L'opéra de la lune ( 1953 ), La pluie et le beau temps ( 1955 ), Lumière d'homme (1955 ), Fatras ( 1966 ), Imaginaires ( 1972 ), Choses et autres ( 1972 ) , Hebdromadaires ( 1972 ) và, sau khi Ông mất, Soleil de nuit ( 1980 ), La cinquième saison ( 1984 ).

Ngay từ các tập đầu tiên, thÆ¡ JACQUES PRÉVERT đã chinh phục ngÆ°á»i Ä‘á»c má»i lứa tuổi bằng má»™t thứ ngôn ngữ giản dị, dá»… hiểu. Ông không coi trá»ng cú pháp, vần luật, diá»…n đạt nhẹ nhàng, hồn nhiên, có khi nhÆ° là văn nói. Cái nhan Ä‘á» PAROLES ( Lá»i nói ) cÅ©ng phần nào hàm chứa ý đó. Mà nhìn kỹ má»™t chút thì PAROLES chính là anagramme ( sắp xếp, đảo lá»™n thứ tá»± các chữ cái ) của LA PROSE ( văn xuôi ) đó thôi. Cái xu hÆ°á»›ng tá»± do của Ông trÆ°á»›c hết thể hiện ở chá»— trong cùng má»™t tác phẩm, Ông Ä‘Æ°a vào đủ loại thÆ¡ : thÆ¡ có vần, thÆ¡ tá»± do, thÆ¡ kể chuyện, trữ tình, công kích, có bài nhÆ° má»™t tiểu phẩm ( saynète ), có những bài rất ngắn ( 3 câu, 4 câu ), có bài dài trên 30 trang ( La crosse en l'air / Gậy quyá»n chỉ lên trá»i ). Bài " Les paris stupides / Những cuá»™c đánh cá xuẩn ngốc ) chỉ vá»n vẹn thế này :

Un certain Blaise Pascal
Etc..etc..

Một ông Blaise Pascal nào đó
v.v...v.v...
( à nghĩa bài này thế nào ? Chưa thấy ai " giải mã ". ).

Ông thoải mái sá»­ dụng đủ má»i hình thức chÆ¡i chữ ( jeux de mots ) : Ä‘iệp âm, đồng âm, lặp lại, nói lái, đảo ngược ... Ông đặt tên cho má»™t tác phẩm của mình là HEBDROMADAIRES. Äó là mot valise tức là má»™t từ má»›i được tạo ra bằng cách ghép má»™t/ vài âm tiết của má»™t từ vá»›i má»™t/ vài âm tiết của từ khác ( hebdomadaire + dromadaire ). TÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° thế Ông viết un alcolonel ( alcool+colonel ) ... Ông chÆ¡i chữ vá»›i hình thức đồng âm ( homonymie ) : De deux choses lune / l'autre c'est le soleil. ( l'une - l'autre và lune. ) CÅ©ng là đồng âm nhÆ°ng ví dụ sau đây thật là bất ngá» :
Les conquérants : Terre ... Horizon . Terrorisons.
Còn há»c trò Hamlet ( trong bài L'accent grave ) khi chia Ä‘á»™ng từ " être " đã nói
Je suis ou je ne suis pas rồi tiếp : Je suis " où " je ne suis pas
và kết luận : Être " où " ne pas être / C'est peut-être aussi la question.
thì chỉ với một cái dấu accent grave, không chỉ thầy giáo mà cả Shakespeare cũng phải ngạc nhiên.

Bài CHANT SONG trong tập Spectacles không thể nào dịch được vì đây là kiểu chơi chữ đậm phong cách PRÉVERT :

Moon lune
chant song
rivière river
garden rêveur
petite house
little maison ....
Một vài câu trích dẫn ( citations ) Ông đưa ra cũng rất thú vị :
" NgÆ°á»i phụ nữ là má»™t tÆ° tưởng, mạnh mẽ nhất của tạo hóa, nhÆ°ng là má»™t tÆ° tưởng hay nhảy nhót. " ( La femme est une pensée, la plus forte de la nature, mais c'est une pensée dansante).
( Ta không quên câu của Pascal : " Con ngÆ°á»i là má»™t cây sậy, yếu Ä‘uối nhất của thiên nhiên, nhÆ°ng là má»™t cây sậy biết suy tÆ°. " ( " L'homme est un roseau, le plus faible de la nature, mais c'est un roseau pensant. " )
" Nếu lá»i nói là bạc và im lặng là vàng thì tiếng kêu của con tim là má»™t hạt kim cÆ°Æ¡ng muôn màu muôn sắc. " ( Si la parole était d'argent et le silence d'or, le cri du cœur serait alors un diamant multicolore.)
" Khi sự thật không được tự do thì tự do không thật : những sự thật của cảnh sát là những sự thật của hôm nay. " ( Quand la vérité n'est pas libre la liberté n'est pas vraie : les vérités de la police sont les vérités d'aujourd'hui.)
" Có lẽ phải cố gắng hạnh phúc dầu chỉ là để làm gương " ( Il faut essayer d'être heureux, ne serait-ce que pour donner l'exemple. "

Một đặc trưng khác của ngôn ngữ PRÉVERT là việc dùng hàng loạt danh từ, tính từ liên tiếp nhau, tiêu biểu là bài Inventaire/ Liệt kê :

Một viên đá
Hai ngôi nhà
Ba phế tích
Bốn phu đào huyệt
Má»™t khu vÆ°á»n
Những bông hoa
NgÆ°á»i Ä‘á»c tưởng nhÆ° đây chỉ là những liên tưởng ngẫu hứng, không có má»™t trật tá»±, má»™t ý tưởng nào. NhÆ°ng Ä‘á»c xuống Ä‘oạn sau :
Một ông đeo bắc đẩu bội tinh.
Ä‘i liá»n sau câu
Một cánh cửa với tấm thảm chùi chân
hoặc 
Má»™t vị giáo sÄ© má»™t cái mụn nhá»t...
thì chắc chắn không phải là ngẫu hứng nữa rồi.

Thế đó, JACQUES PRÉVERT viết nhÆ° má»™t nhà ảo thuật của ngôn từ nhÆ°ng Ä‘iá»u này không có nghÄ©a là thÆ¡ Ông dá»… dãi, há»i hợt. Là ngÆ°á»i sá»›m vào Ä‘á»i lao Ä‘á»™ng kiếm sống, Ông tá» ra đồng cảm vá»›i những cảnh Ä‘á»i khốn khó, chia sẻ vá»›i những thân phận bị áp bức, bóc lá»™t. Ông lá»›n tiếng chống lại những thế lá»±c tÆ°á»›c Ä‘i tá»± do và hạnh phúc của con ngÆ°á»i, và, ở đây, không có Ä‘á» tài nào là cấm kỵ ( tabou ) đối vá»›i Ông.

Cho dù đó là tôn giáo :

Lạy Cha chúng tôi ở trên trá»i
Xin NgÆ°á»i cứ ở đó
Còn chúng tôi, chúng tôi cứ ở dưới đất
Trái đất đôi khi rất xinh đẹp...
( Pater Noster )
Cho dù đó là vÆ°Æ¡ng quyá»n :
Louis XIV mà ngÆ°á»i ta còn gá»i là Vua Mặt trá»i
ThÆ°á»ng hay ngồi trên chiếc ghế thủng
Vào khoảng cuối triá»u đại mình
Má»™t đêm trá»i tối Ä‘en
Vua Mặt trá»i bÆ°á»›c ra khá»i giÆ°á»ng
Äến ngồi trên chiếc ghế
Và mất hút.
( L'éclipse )
Ngược lại, Ông luôn ca ngợi tình yêu, thương yêu trẻ em, quan tâm đến thú vật - đấy là những chủ đỠquen thuộc trong thơ JACQUES PRÉVERT.

Ông luôn nhắc đến thú vật trong thÆ¡ của mình, đặc biệt là loài chim. Chỉ riêng trong tập Paroles chim đã hiện diện trong hÆ¡n hai mÆ°Æ¡i bài. Chim có thể chịu má»™t số phận bi thảm, chim bị mèo vồ ăn mất má»™t ná»­a rồi được cả làng tổ chức cho má»™t đám tang thật to ( Le chat et l'oiseau / Mèo và chim ), chim chết cả hàng ngàn con khi bay vá» từ hải đảo vì lóa mắt trÆ°á»›c ánh sáng ngá»n hải đăng nên va đập vào nhau ( Le gardien de phare aime trop les oiseaux / NgÆ°á»i gác hải đăng quá yêu chim ). NhÆ°ng chim bao giá» cÅ©ng là biểu tượng của tá»± do : Vẽ chim thì trÆ°á»›c hết phải vẽ cái lồng vá»›i cánh cá»­a để mở, rồi khi chim tá»± bay vào lồng rồi thì hãy tháo gỡ dần từng chiếc chấn song, có thế chim má»›i cất tiếng hót ( Pour faire le portrait d'un oiseau / Äể vẽ chân dung má»™t con chim ). Chim phải được thoải mái bay chuyá»n từ cành này sang cành khác ( Le désespoir est assis sur un banc / Tuyệt vá»ng ngồi trên chiếc ghế băng ).

Càng yêu thÆ°Æ¡ng loài vật, Ông càng dành nhiá»u tình cảm cho tuổi thÆ¡. Trẻ em không thể mãi là cậu há»c trò nhá» cứ phải đứng trÆ°á»›c lá»›p để cho " ngÆ°á»i ta há»i nó / đủ má»i thứ vấn Ä‘á» ". Trẻ em phải được quyá»n nói có vá»›i những gì mà nó thích, phải được lấy phấn đủ màu / trên tấm bảng thÆ°Æ¡ng Ä‘au / vẽ khuôn mặt hạnh phúc. ( Le cancre / Há»c trò lÆ°á»i ). Trẻ em không thể mãi bị tra tấn bởi những bài há»c nhàm chán hai vá»›i hai là bốn, bốn vá»›i bốn là tám ...khi mà từ bên ngoài lá»›p há»c tiếng chim hót vá»ng đến. Trẻ em phải được hát được chÆ¡i vá»›i chim để cho  "  tám vá»›i tám bá» Ä‘i / và bốn vá»›i bốn và hai vá»›i hai / cÅ©ng lần lượt chuồn theo... " và lúc đó thì :

... các bức tÆ°á»ng lá»›p há»c
yên lặng sụp đổ
rồi cửa kính trở lại thành cát
mực viết trở lại thành nước
bàn há»c trở lại thành cây
phấn viết trở lại thành vách đá
cán bút trở lại thành chim.
và trẻ em trở lại vá»›i khung trá»i mÆ¡ má»™ng của lứa tuổi thần tiên. ( Page d'écriture / Trang viết ).

Äối vá»›i JACQUES PRÉVERT, tình yêu rất cần cho cuá»™c sống, yêu là sống và sống là yêu :

Chúng ta yêu nhau và chúng ta đang sống
Chúng ta đang sống và chúng ta yêu nhau
Và chúng ta không biết cuá»™c Ä‘á»i là gì đâu
Và chúng ta không biết hôm nay là ngày mấy
Và chúng ta không biết tình yêu nó ra sao.
( Chanson / Bài ca )
Äó là tình cảm nhẹ nhàng tinh khiết của những đứa trẻ ôm hôn nhau " trong ánh sáng chói lòa của mối tình đầu tiên " ( Les enfants qui s'aiment / Những đứa trẻyêu nhau ), tình yêu của đôi trai gái cùng má»›i mÆ°á»i lăm tuổi phải " ăn gian " cá»ng tuổi cả hai để nói chúng ta đã ba mÆ°Æ¡i tuổi rồi chúng ta đã có quyá»n yêu nhau. ( Embrasse-moi / Hãy ôm hôn em ). ThÆ¡ tình của JACQUES PRÉVERT bao giá» cÅ©ng mượt mà trau chuốt, kể cả những bài rất ngắn. ALICANTE chẳng hạn. ( Alicante là tên má»™t thành phố hải cảng của Tây Ban Nha, cÅ©ng là tên má»™t thứ rượu vang nổi tiếng sản xuất ở đây.) Có thể nói Jacques Prévert đã vận dụng sở trÆ°á»ng vá» há»™i há»a và kịch nghệ trong bài này. Bài thÆ¡ mở đầu vá»›i hình ảnh má»™t bức tranh tÄ©nh vật :
(1)Một trái cam trên bàn
(2)Ão em trên tấm thảm
Äiá»u thú vị là tác giả đã chuyển hình ảnh này sang Ä‘oạn sau bằng sá»± nhắc lại mà không trùng lặp ở hai câu 4 và 5 :
(4)Tặng phẩm ngá»t ngào của hiện tại
(5)Khí mát của đêm thanh
Äến câu thứ ba ( được nhắc lại ở câu thứ 6 ) không gian tÄ©nh đã nhÆ°á»ng chá»— thế giá»›i Ä‘á»™ng vá»›i sá»± xuất hiện của nhân vật :
(3)Và em trên giÆ°á»ng anh
..................
(6)HÆ¡i ấm của Ä‘á»i anh.
Và nhÆ° thế tranh vẽ đã chuyển thành màn kịch ngắn vá»›i ngôn ngữ không lá»i, bố cục Ä‘á»™c đáo của bài thÆ¡ mở ra nhiá»u hÆ°á»›ng cho ngÆ°á»i Ä‘á»c tá»± cảm nhận.

BARBARA là má»™t kiểu thÆ¡ tình khác. Äây là má»™t cuá»™c tình bi tráng trong chiến tranh. Cô gái " tÆ°Æ¡i cÆ°á»i hân hoan rạng rỡ " vừa má»›i choáng ngợp trong tình yêu chạy dÆ°á»›i mÆ°a " ngã vào trong vòng tay " chàng trai đã sá»›m đối diện vá»›i " cuá»™c chiến tranh xuẩn ngốc". Cả hai phải chia tay trong bối cảnh thành phố Brest bị dá»™i bom khốc liệt đến mức tất cả Ä‘á»u bị hủy diệt :

Xa, xa hẳn Brest
Thành phố không còn chút dấu vết.
Câu kết của bài dịch như trên không diễn được cái âm thanh khô khốc, lạnh lùng, bi thương của từ RIEN trong nguyên tác.

ThÆ¡ của JACQUES PRÉVERT còn được chắp cánh bay xa khi chuyển thành nhạc. Bài thÆ¡ đầu tiên được phổ nhạc là bài Les animaux ont des ennuis, phần nhạc do má»™t ngÆ°á»i bạn gái thuở thiếu thá»i của Ông là Christiane Verger viết từ năm 1928. Vá» sau, rất nhiá»u tác giả khác đã sáng tác nhiá»u ca khúc bất hủ từ thÆ¡ của Ông, ngoài Joseph KOSMA ( 1905-1969 ) được nhiá»u ngÆ°á»i biết còn có thể kể Louis Bessières, Hanns Eisler, Wal-Berg, Georges Auric, Jo Warfield, Henri Crolla, Sebastien .... Mấy chục năm nay những bài này đã được nhiá»u thế hệ ca sÄ© trình bày nhÆ° Agnès Capri, Marianne Oswald, Germaine Montero, Fabien Loris , nổi tiếng hÆ¡n là Juliette Gréco, Yves Montand, Mouloudji, les frères Jacques, Edith Piaf và hiện nay còn có Jean Guidoni, Catherine Ribeiro, Djemel Charif. Bài LES FEUILLES MORTES ra Ä‘á»i từ 1945, đến nay vẫn còn nhiá»u ngÆ°á»i thích hát hoặc thích nghe.

JACQUES PRÉVERT đã Ä‘i qua thá»i đại đầy biến Ä‘á»™ng của Ông vá»›i má»™t thái Ä‘á»™ tỉnh táo, không gò mình trong khuôn phép của trÆ°á»ng phái nghệ thuật, không để bị ràng buá»™c bởi xu hÆ°á»›ng chính trị, tá»± khẳng định mình qua nhiá»u hình thức biểu hiện và nổi trá»™i hÆ¡n cả vẫn là thÆ¡ vì vá»›i Ông " ThÆ¡ ca có mặt ở khắp nÆ¡i cÅ©ng nhÆ° Thượng đế chẳng có ở đâu cả.ThÆ¡ ca là má»™t trong những biệt danh xác thá»±c nhất, hữu dụng nhất của cuá»™c Ä‘á»i" (La poésie est partout comme Dieu n'est nulle part. La poésie, c'est un des plus vrais, un des plus utiles surnoms de la vie". Thế giá»›i thÆ¡ của JACQUES PRÉVERT, cÅ©ng nhÆ° chính con ngÆ°á»i JACQUES PRÉVERT, bao giá» cÅ©ng tá»± do, tá»± do nhÆ° khí trá»i, tá»± do nhÆ° mây gió, tá»± do nhÆ° hoa cá» trong Äá»’NG XANH ( pré vert ) .

THÂN TRỌNG SƠN


 
THƠ TÌNH JACQUES PRÉVERT
- Lá»… há»™i
- Tôi hạnh phúc
- Khi cuá»™c Ä‘á»i...
- Những ngÆ°á»i tình bị phụ rẫy
- Alicante
- Bài ca ngÆ°á»i cai ngục
- Bá»™ mặt dịu hiá»n  - Bài ca
- Những đứa trẻ yêu nhau
- Những chiếc bóng
- Hãy ôm hôn em
LỄ HỘI
Và những chiếc ly đã cạn
và cái chai đã vỡ
Và cái giÆ°á»ng mở rá»™ng
và cánh cửa đã đóng
Và tất cả các vì sao bằng pha lê
của hạnh phúc và của vẻ đẹp
sáng ngá»i trong bụi bặm
của căn phòng quét dối
Và anh say như chết
và anh là ngá»n lá»­a vui
và em say sinh động
khá»a thân hoàn toàn trong vòng tay anh.
TÔI HẠNH PHÚC
Tôi hạnh phúc
Hôm qua chàng nói với tôi
rằng chàng yêu tôi
Tôi hạnh phúc và tự hào
và tự do như ánh sáng
Chàng đã không nói thêm
rằng chàng yêu tôi mãi mãi.
KHI CUỘC ÄỜI ...
Khi cuá»™c Ä‘á»i là má»™t xâu chuá»—i
má»—i ngày là má»™t viên ngá»c
Khi cuá»™c Ä‘á»i là má»™t chiếc lồng
má»—i ngày là má»™t giá»t nÆ°á»›c mắt
Khi cuá»™c Ä‘á»i là má»™t khu rừng
mỗi ngày là một cái cây
Khi cuá»™c Ä‘á»i là má»™t cái cây
mỗi ngày là một cành cây
Khi cuá»™c Ä‘á»i là má»™t cành cây
mỗi ngày là một chiếc lá.

Khi cuá»™c Ä‘á»i là biển cả
mỗi ngày là một cơn sóng
mỗi cơn sóng là một tiếng than
một bài ca một cơn rùng mình.

Khi cuá»™c Ä‘á»i là trò cá» bạc
mỗi ngày là một lá bài
con rô hay con chuồn
con bích lúc vận xui.

Và khi đến lúc hên
những lá bài của tình ái
là cái mông và con cơ.

NHỮNG NGƯỜI TÌNH BỊ PHỤ RẪY
Anh từng có một cây đèn
Và em, em là ánh sáng.
Tim đèn, ai đã đem bán ?
[ vỠđầu trang thơ ]
ALICANTE
Một trái cam trên bàn
Ão em trên tấm thảm
Và em trên giÆ°á»ng anh
Tặng phẩm ngá»t ngào của hiện tại
Khí mát của đêm thanh
HÆ¡i ấm của Ä‘á»i anh.
BÀI CA NGƯỜI CAI NGỤC
Äi đâu đấy chàng cai ngục đẹp trai
Với chiếc chìa khóa dính đầy vết máu
Tôi Ä‘i giải thoát ngÆ°á»i tôi yêu dấu
Nếu nhÆ° còn có đủ thá»i gian
NgÆ°á»i mà tôi đã nhốt
Êm ái bạo tàn
NÆ¡i kín đáo nhất của niá»m khát vá»ng
Nơi sâu thẳm nhất của nỗi dày vò
Trong Ä‘iá»u dối trá của tÆ°Æ¡ng lai
Trong lá»i ngu dại của thá» bồi
Tôi muốn giải thoát nàng
Tôi muốn cho nàng được tự do
Kể cả tự do quên tôi
Kể cả tự do bỠđi mất
Kể cả tự do vỠlại
Và hãy còn yêu tôi
Hay Ä‘i yêu ngÆ°á»i khác
Nếu nàng thích ngÆ°á»i khác
Và nếu tôi còn lại một mình
Và nàng đã bỠđi xa
Tôi chỉ còn giữ lại
Tôi mãi hoài giữ lại
Trong hai lòng bàn tay
Giữ mãi tận cuối Ä‘á»i
Sự dịu êm của bầu ngực nàng
được tạo dáng bởi tình yêu.
BỘ MẶT DỊU HIỀN
VÀ NGUY HIỂM CỦA TÌNH YÊU
Bá»™ mặt dịu hiá»n và nguy hiểm
của tình yêu
đã hiện ra với em
má»™t buổi chiá»u
sau một ngày dài đằng đẵng
Có lẽ đấy là một xạ thủ
với cây cung của chàng
hoặc là một nhạc công
cùng với chiếc thụ cầm.
Em không biết nữa
Em không biết gì hết
Äiá»u mà em biết
là chàng đã làm em bị thương
Có lẽ bằng một mũi tên
Có lẽ bằng một bài hát
Äiá»u mà em biết
là chàng đã làm em bị thương
bị thương ở tim rồi
và Ä‘á»i Ä‘á»i
Nóng như đốt như thiêu
vết thương của tình yêu.
BÀI CA
Hôm nay là ngày mấy
Hôm nay nhÆ° má»i ngày
   Cô bạn của tôi Æ¡i
Hôm nay nhÆ° suốt cả Ä‘á»i
   Em yêu của anh Æ¡i
Chúng ta yêu nhau và chúng ta đang sống
Chúng ta đang sống và chúng ta yêu nhau
Và chúng ta không biết cuá»™c Ä‘á»i là gì đâu
Và chúng ta không biết hôm nay là ngày mấy
Và chúng ta không biết tình yêu nó ra sao.
NHá»®NG ÄỨA TRẺ YÊU NHAU
Những đứa trẻ yêu nhau đang đứng
Dựa vào cánh cửa của đêm tối mà hôn nhau
Khách qua Ä‘Æ°á»ng Ä‘Æ°a tay chỉ chá»
Nhưng những đứa trẻ yêu nhau
Äứng đó chẳng vì ngÆ°á»i nào
Chỉ chiếc bóng của chúng
Chập chá»n trong đêm thâu
Khiến khách qua Ä‘Æ°á»ng giận dữ
Giận dữ ghét khinh cÆ°á»i cợt thèm thuồng
Những đứa trẻ yêu nhau đứng đó chẳng vì ai
Chúng đang ở nơi nào khác xa hơn cả bóng đêm
Cao hơn cả ban ngày
Trong ánh sáng chói ngá»i của mối tình đầu tiên.
[ vỠđầu trang thơ ]
NHỮNG CHIẾC BÓNG
Em ở đó
trước mặt anh
trong ánh sáng của tình yêu
Và anh
anh ở đó
trước mặt em
với âm nhạc của tình yêu
Nhưng bóng em
trên tÆ°á»ng
rình rập từng khoảnh khắc
của Ä‘á»i anh
Và bóng anh
cũng thế
rình chỠtự do của em
Thế nhưng anh yêu em
Và em yêu anh
như thể ta yêu ánh sáng và cuộc sống hay mùa hè
Nhưng bởi những giỠkhắc tiếp nối nhau
không bao giỠđiểm cùng lúc
hai chiếc bóng của chúng ta đuổi theo nhau
như hai con chó cùng một lứa
giật đứt khá»i cùng má»™t sợi giây buá»™c
nhÆ°ng cả hai Ä‘á»u thù nghịch vá»›i tình yêu
chỉ trung thành với ông chủ
với bà chủ của chúng
và kiên nhẫn đợi chá»
nhÆ°ng run rẩy vì tuyệt vá»ng
chỠđôi tình nhân chia tay
đợi chá»
Ä‘á»i ta kết thúc
và cuộc tình đôi ta
chỠxương cốt chúng ta ném ra cho chúng
để vồ lấy
và che giấu cuộc tình và chôn vùi xương cốt
và tự chôn vùi luôn
tự chôn vùi cùng lúc
dÆ°á»›i tro tàn của khát vá»ng
trong mảnh vỡ của thá»i gian.
HÃY ÔM HÔN EM
Trong má»™t khu phố ở thành phố Ãnh sáng
NÆ¡i luôn tối Ä‘en nÆ¡i chẳng có không khí bao giá»
Và đông cũng như hè lúc nào cũng như mùa đông
Nàng đang đứng nơi cầu thang
Chàng bên cạnh nàng và nàng bên cạnh chàng
Lúc này là ban đêm
Và nàng nói với chàng
Ở đây tối như mực
Không có chút khí trá»i
Äông cÅ©ng nhÆ° hè lúc nào cÅ©ng là mùa đông
Mặt trá»i của Chúa nhân từ không chiếu tá»›i chá»— chúng ta
Vì còn bận rá»™n quá nhiá»u ở những khu phố giàu có
Hãy siết chặt em trong vòng tay anh
Hãy ôm hôn em
Hãy ôm hôn em thật lâu
Hãy ôm hôn em
Äể lát nữa sẽ là quá muá»™n
Äá»i chúng mình là giây phút này đây
Ở đây ta chết vì đủ thứ
Vì nóng vì lạnh
Chết cóng hay chết ngạt
Ta không có khí thở
Nếu anh thôi không ôm hôn em nữa
Chừng như em sẽ chết ngạt mất thôi
Anh mÆ°á»i lăm và em cÅ©ng mÆ°á»i lăm tuổi rồi
Cả hai ta vậy là tròn ba mươi
Tuổi ba mÆ°Æ¡i ta không còn là trẻ nhá»
Ta đã có quyá»n lao Ä‘á»™ng
Ta đã có quyá»n ôm hôn nhau
Äể lát nữa sẽ là quá muá»™n
Äá»i chúng mình là giây phút này đây
Hãy ôm hôn em.
Thơ JACQUES PRÉVERT
THÂN TRỌNG SƠN chuyển ngữ.
[ vỠđầu trang thơ ]